چرخه حیات نرم‌افزار (SDLC) (Software Development Life Cycle) – فرآیندی ساختاریافته برای طراحی، توسعه، تست و نگهداری نرم‌افزار است که تضمین می‌کند محصول نهایی با کیفیت و در زمان مقرر تحویل شود. این چرخه شامل مراحل تحلیل نیازمندی‌ها، طراحی سیستم، برنامه‌نویسی، تست، استقرار و نگهداری است. هر مرحله به صورت دقیق برنامه‌ریزی و اجرا می‌شود تا ریسک‌ها کاهش یافته و بهره‌وری افزایش یابد. SDLC به تیم‌های توسعه کمک می‌کند تا فرآیند را سازماندهی کنند و تغییرات را به صورت کنترل‌شده مدیریت کنند. همچنین، ارتباط مؤثر بین اعضای تیم و ذی‌نفعان را تسهیل می‌کند. با پیروی از SDLC، کیفیت نرم‌افزار بهبود یافته و هزینه‌های نگهداری کاهش می‌یابد. این چرخه در مدل‌های مختلفی مانند آبشاری، چابک و اسپیرال اجرا می‌شود تا متناسب با نیاز پروژه باشد. در نهایت، SDLC پایه‌ای برای موفقیت پروژه‌های نرم‌افزاری فراهم می‌کند. مطلب مرتبط…

نسخه اضطراری یا Degraded Mode به حالتی از عملکرد نرم‌افزار گفته می‌شود که در شرایط بحرانی یا اختلالات سیستم، نرم‌افزار به صورت محدود شده و با کارایی کمتر فعالیت می‌کند تا از توقف کامل سیستم جلوگیری شود. این حالت معمولاً زمانی فعال می‌شود که بخش‌هایی از نرم‌افزار یا زیرساخت دچار مشکل شده‌اند و هدف اصلی حفظ عملکرد حداقلی و ارائه سرویس پایه به کاربران است. در این وضعیت، برخی از قابلیت‌ها غیرفعال یا محدود شده و تمرکز روی اجرای عملیات حیاتی است. این به تیم‌های فنی فرصت می‌دهد تا بدون قطع کامل سرویس، زمان لازم برای عیب‌یابی و رفع مشکلات را به دست آورند. این روش به ویژه در سیستم‌های حیاتی مانند بانکداری، سلامت و خدمات اضطراری اهمیت بالایی دارد. طراحی مناسب Degraded Mode نیازمند شناخت دقیق اولویت‌ها و تحلیل تأثیر هر بخش نرم‌افزار بر عملکرد کل سیستم است. همچنین اطلاع‌رسانی به کاربران درباره محدودیت‌ها و وضعیت سرویس در این حالت از اهمیت زیادی برخوردار است.

چرخه‌ی حیات نرم‌افزار در ITIL4: از جرقه تا فاجعه! در این مقاله کاربردی می‌خوانید: هر نرم‌افزاری، با یک ایده شروع می‌شود. تصور کنید در سازمان ما، بخش منابع انسانی نیاز به یک سامانه‌ی ارزیابی عملکرد دارد. من بعنوان مدیر خدمات فناوری اطلاعات، این نیاز را دریافت می‌کنم. حالا، مسیر چرخه حیات آغاز می‌شود. این را حال به کسب‌وکار تعمیم دهید فرض کنید نیازی را شناسایی کرده‌اید یا مشتری از شما چیزی خواسته. چطور شروع کنیم؟ 1. ایده‌پردازی تا طراحی – Engage + Plan در مرحله‌ی نخست، نیاز کسب‌وکار را مستند می‌کنیم (فرایند Engage). سپس، در چارچوب ITIL 4 با کمک Plan، یک برنامه‌ی دقیق شامل منابع، بودجه، ریسک‌ها و نقاط عطف آماده می‌سازیم. طراحی اولیه نرم‌افزار (High-Level Design) حاصل همین مرحله است. 2. ساخت، تست و انتقال – Design & Transition + Build در این مرحله با همکاری تیم توسعه و تست، محصول ساخته می‌شود و فرایند Design and Transition وارد فاز عملیاتی می‌گردد. اینجاست که اهمیت DevOps یا Agile به کمکمان می‌آید. با استفاده از Continuous Integration/Deployment، استقرار اولیه (Pilot) انجام و در محیط محدود بررسی می‌شود. 3. اجرا و پشتیبانی – Deliver & Support نرم‌افزار وارد فاز بهره‌برداری می‌شود. کاربران از آن استفاده می‌کنند و ما، با کمک فرایند Incident Management، پشتیبانی مستمر ارائه می‌دهیم. هر مشکل به‌سرعت ثبت، اولویت‌بندی و رفع می‌شود. 4. ارزیابی ارزش – Improve چند ماه بعد، با داده‌های واقعی، ROI را محاسبه می‌کنیم. آیا زمان صرفه‌جویی شد؟ هزینه‌ها کاهش یافت؟ رضایت کاربران بالا رفت؟ اگر پاسخ مثبت است، پس به هدف رسیده‌ایم. در غیر این‌صورت، وارد چرخه‌ی Continual Improvement می‌شویم. فرایندهای کلیدی در چرخه‌ی حیات نرم‌افزار (بر اساس ITIL 4):

Canary Release یا «انتشار قناری‌وار» یک روش تدریجی برای ارائه نسخه جدید نرم‌افزار است که ابتدا فقط برای درصد کمی از کاربران فعال می‌شود. این نام از سنت استفاده از قناری در معادن گرفته شده که برای شناسایی زودهنگام خطرات به کار می‌رفت. در این روش، تیم توسعه نسخه جدید را در محیط production مستقر می‌کند ولی ترافیک فقط بخش کوچکی از کاربران (مثلاً ۵٪) به آن هدایت می‌شود. اگر مشکلی گزارش نشود، درصد کاربران افزایش یافته و در نهایت کل سیستم به نسخه جدید منتقل می‌شود. این کار به تیم‌ها کمک می‌کند ریسک تغییرات را کاهش دهند و سریع‌تر به اشکالات احتمالی واکنش نشان دهند. Canary Release معمولاً با ابزارهایی مثل Kubernetes، Istio یا AWS CodeDeploy پیاده‌سازی می‌شود. این تکنیک در تیم‌های DevOps، SRE و ITIL 4 بسیار محبوب است چون انتشار کنترل‌شده و مطمئنی را فراهم می‌سازد. جزییات بیشتر…

Feature Toggle یا “کلید ویژگی” یک تکنیک در توسعه نرم‌افزار است که به کمک آن می‌توان فعال یا غیرفعال بودن یک قابلیت را بدون نیاز به تغییر در کد یا استقرار مجدد کنترل کرد. این روش معمولاً از طریق تنظیمات پیکربندی یا داشبوردهای مدیریتی انجام می‌شود و به تیم‌ها امکان می‌دهد ویژگی‌ها را به‌صورت تدریجی، هدفمند یا حتی آزمایشی منتشر کنند. توسعه‌دهندگان می‌توانند یک ویژگی را در کد پیاده‌سازی کنند ولی آن را فقط برای کاربران خاصی فعال نمایند. این کار در مدیریت ریسک، آزمایش A/B و پاسخ سریع به مشکلات بسیار مفید است. Feature Toggle به‌ویژه در محیط‌های Agile و DevOps برای جداسازی فاز استقرار و انتشار کاربرد دارد. با آن می‌توان حتی ویژگی ناقص یا ناتمام را در production مستقر کرد، بدون اینکه برای کاربران قابل مشاهده باشد. ابزارهایی مانند LaunchDarkly یا Unleash به‌طور گسترده از این رویکرد پشتیبانی می‌کنند. جزییات بیشتر…